Dünyanın en kapsamlı dijital sansür mekanizması olarak bilinen Çin’in “Büyük Güvenlik Duvarı” tarihindeki en büyük sızıntıyla gündemde. İnternete düşen belgeler, yalnızca Çin içinde değil, dünyanın farklı bölgelerinde de kullanılan gözetim teknolojilerinin perde arkasını açığa çıkardı.
500 GB’ lık Dev Sızıntı
Sızdırılan dosyaların büyüklüğü yaklaşık 500 GB. İçeriğinde proje belgeleri, teknik raporlar ve kaynak kodları yer alıyor. Belgeler, Çin’in yıllardır tartışılan derin paket inceleme (DPI), SSL/HTTPS trafiği çözme ve gerçek zamanlı içerik filtreleme altyapısının ayrıntılarını gün yüzüne çıkarıyor. Güvenlik uzmanlarına göre bu, Çin’in gözetim sistemine dair bugüne kadarki en büyük ve en kritik sızıntı.
Dijital Sansür Nasıl İşliyor?
Çin’in “Büyük Güvenlik Duvarı”, internet kullanıcılarını her adımda izleyen dev bir gözetim ağı gibi çalışıyor. Hassas görülen kelimeler ve konular aratıldığında içerikler otomatik olarak engelleniyor. İnternette yapılan tüm trafik derinlemesine taranıyor; mesajlar, dosyalar ve aramalar inceleniyor. Normalde güvenli sayılan şifreli bağlantılar bile çözümlenerek takip edilebiliyor. Yasaklı sitelere erişim doğrudan kesilirken, kullanıcıların arama geçmişi ve sosyal medya hareketleri kaydedilerek kişisel profiller oluşturuluyor. Bu sayede Çin hükümeti yalnızca hangi bilgilere ulaşıldığını kontrol etmekle kalmıyor, aynı zamanda vatandaşlarının dijital davranışlarını da gerçek zamanlı olarak izleyip yönlendirebiliyor.
Amerikan Teknolojisi Çin’in Dijital Polis Devletini Nasıl İnşa Etti?
Associated Press’in ulaştığı on binlerce gizli belge, ABD’li teknoloji devlerinin Çin’in gözetim mekanizmasının temelini attığını ve insan hakları ihlallerine doğrudan katkı sunduğunu ortaya koyuyor.
IBM, Dell, Cisco, Nvidia, Intel, Oracle, HP, Microsoft, Seagate ve Thermo Fisher gibi Amerikan şirketleri son çeyrek yüzyılda milyarlarca dolarlık teknoloji satarak Çin’in dijital kafesini kurmasına yardımcı oldu. Bu teknolojiler, Uygurları kitlesel gözetim altına alan sistemlerde, protestoları bastırmak için kullanılan yazılımlarda ve öngörücü polislik ağlarında kullanıldı.
AP’nin ulaştığı belgelerde, ABD şirketlerinin satış sunumlarında dahi “istikrarın korunması” ve “kilit kişilerin kontrolü” gibi Komünist Parti jargonunun yer aldığı görülüyor.
Örneğin IBM, Çinli Huadi şirketiyle birlikte “Altın Kalkan” güvenlik sistemini geliştirdi. Dell, farklı etnik grupları tanıyabilen bilgisayarlarını pazarladı. Thermo Fisher ise DNA kitlerini özellikle Uygurlar ve Tibetliler için tasarladığını açıkladı.
Yang Ailesinin Hikayesi
Jiangsu eyaletinde yaşayan çiftçi Yang Guoliang, toprağını korumak için verdiği mücadele yüzünden ailesiyle birlikte Çin’in gözetim ağının içine hapsoldu.
Yang Guoliang, 1,5 dönümlük arazisine el konulmasını engellemek için Pekin’e dilekçe vermeye çalıştı. Ancak her girişiminde maskeli adamlarca engellendi. Evi bir düzineden fazla kamerayla çevrildi, telefonları dinlendi, seyahatleri yasaklandı.
Yang’ın hastanede tedavi gördüğü sırada IV serumunun tepesine bir vücut kamerası asıldı; polislerin tuğlalarla dövdüğü için felçli halde yatan çiftçinin en ufak seğirmesi bile kaydedildi. Karısı ve küçük kızı ise “devletin işleyişini aksatmak” suçlamasıyla gözaltına alındı ve şimdi 10 yıla kadar hapis istemiyle yargılanıyor.
“Evimdeki her hareket izleniyor. Gözetim beni her yerde güvensiz hissettiriyor” diyen Yang’ın yaşadıkları, Çin’de ve özellikle Doğu Türkistan’da yaşayan etnik azınlıkların maruz kaldığı baskılardan sadece biri. Uygurlar, evlerinin içinde bile gözetim altında tutuluyor; en küçük davranışları rapor edilerek tutuklanmalarına gerekçe olabiliyor.
Doğu Türkistan’da Yoğun Kullanım
Sızıntıdaki en dikkat çekici noktalardan biri, teknolojinin Doğu Türkistan’da uygulanması. Uluslararası insan hakları raporlarında sıkça dile getirilen “kitlesel gözetim” iddiaları, bu belgelerle teknik olarak da desteklenmiş oldu. Bölgedeki toplama kampları, yüz tanıma sistemleri ve iletişim denetim ağlarıyla birlikte düşünüldüğünde, Çin’in dijital kontrol araçlarının ne kadar derinleştiği ortaya çıkıyor.
İhraç Edilen Faşizm Araçları
Belgeler, bu gözetim altyapısının yalnızca Çin sınırları içinde kalmadığını da gösteriyor. Sistemlerin Myanmar, Pakistan, Etiyopya, Kazakistan ve bazı Afrika ülkelerine ihraç edildiği bilgisi yer alıyor. Uzmanlara göre Pekin, bu yolla sadece teknoloji satmıyor, aynı zamanda kendi otoriter yönetim modelini de ihraç ediyor.
Uluslararası Yankılar
Sızıntı, bağımsız gazeteciler, siber güvenlik araştırmacıları ve insan hakları kuruluşları tarafından ortaklaşa incelendi. İlk değerlendirmelerde, Çin’in yalnızca vatandaşlarını değil, başka ülkeleri de “dijital otoriterlik” modeliyle etkisi altına aldığına dikkat çekiliyor.
Uzmanlar, bu belgelerin, Çin’in uzun süredir kapalı kapılar ardında yürüttüğü gözetim teknolojileri projelerini ilk kez bu denli kapsamlı biçimde açığa çıkardığını vurguluyor. Özetle, Pekin’in dijital sansür mekanizması artık yalnızca kendi halkını değil, dünyanın farklı coğrafyalarını da hedef alıyor.
Ahsen Nur Katırcıoğlu, Türkistan coğrafyası odaklı uluslararası ilişkiler alanında akademik ve saha temelli çalışmalar yürütmektedir. Prodüksiyon, tanıtım, editörlük ve içerik üretimi alanlarında çalışmalar yürütmektedir. Çeşitli sivil toplum kuruluşlarında yayıncılık, akademik eğitim, medya çalışmaları ve dijital arşivleme projelerinde rol almıştır. İbn Haldun Üniversitesi’nde çift anadal öğrencisi olarak Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler ile Yeni Medya ve İletişim bölümlerinde öğrenimini sürdürmektedir. İngilizce ve Arapça bilmektedir.
